“Nội soi” dịch vụ đảo nợ

Điều đó có nghĩa rằng, khách hàng vay vốn phát sinh nợ xấu, mất khả năng thanh toán gốc, lãi sẽ được các “chuyên gia” tư vấn và thực hiện một “quy trình tín dụng cần thiết” để hoán đổi nợ xấu thành nợ trong hạn. Khoản nợ này sẽ được “hô biến” ngay lập tức và trở thành nợ tốt (nợ nhóm 1) trên bảng cân đối tài khoản của NH. Để thực hiện được điều đó, “thân chủ” lại phải trả một khoản chi phí không kém cho các “chuyên gia tài chính”.

Con đường dẫn đến hành vi đảo nợ

Đảo nợ được nêu trong Luật các Tổ chức tín dụng và là một trong những điều khoản chỉ được thực hiện theo quy định của Chính phủ. Hành vi đảo nợ được coi là động tác gian dối, che giấu nợ xấu của các NH thương mại (NHTM) trong hoạt động tín dụng. Một khoản cho vay được xem là có hiệu quả, ít nhất về mặt kinh doanh của NH, khi khoản vay đó quay trở lại NH với đầy đủ cả gốc và lãi đúng hạn (kể cả việc gia hạn trong các trường hợp khách quan).

Tuy nhiên, trong quá trình vay vốn, khách hàng (chủ yếu là cá nhân, hộ kinh doanh cá thể) thường phải gặp tình trạng nợ xấu do kinh doanh thua lỗ và mất khả năng thanh toán. Trong những trường hợp như vậy, khách hàng vay vốn không những bị phạt lãi mà còn có thể bị NH khởi kiện ra tòa, niêm phong và phát mãi tài sản để thu hồi nợ là công đoạn không thể nào tránh khỏi khi khách hàng lâm vào bước đường cùng. Đó là bi kịch phải chấp nhận trong nền kinh tế thị trường! Tuy nhiên, trừ một số NH cố tình tìm mọi cách cho vay mới để trả nợ cũ nhằm che giấu một khoản nợ xấu, chẳng NH nào lại đủ “can đảm” đi làm một việc mà pháp luật không cho phép. Chính vì thế, trên thị trường xuất hiện các Cty dịch vụ trung gian chuyên đi giải quyết các “sự cố” nêu trên.

Trang quảng cáo của một Cty chuyên về dịch vụ đáo hạn ngân hàng

Các “chuyên gia tài chính” ra tay!

Anh A. có “nợ xấu đầm đìa” vì hết thời gian cơ cấu kỳ hạn nợ tại một NHTM B., anh đã liên lạc được với một Cty thương mại chuyên làm các dịch vụ “đáo hạn, giải chấp”. Cô nhân viên ở đây bảo rằng: “Anh đem hợp đồng tín dụng cũ đến đây để em nghiên cứu và trả lời!”. Quy trình tín dụng đảo nợ được giải thích như sau: Trước hết, khách hàng hãy đem toàn bộ hồ sơ gốc vay vốn sắp (hoặc đã) chuyển qua nợ xấu đến Cty dịch vụ để trình bày tóm tắt quá trình vay vốn, trả nợ tại NHTM đã quan hệ và thỏa thuận phí dịch vụ. Thứ hai, là bước đàm phán của Cty với cán bộ tín dụng (CBTD) phụ trách món vay đó với điều kiện “thân chủ” phải tất toán hợp đồng tín dụng đã quá hạn. Ngược lại CBTD (của chính NH này hoặc NH khác) phải cam kết cho vay mới lại với số tiền tối thiểu bằng với số tiền đã thanh toán (gốc + lãi phát sinh). Thứ ba, nếu CBTD “OK”, Cty dịch vụ sẽ ứng “tiền tươi” để thanh toán khoản tín dụng xấu đó. Thứ tư, Cty dịch vụ sẽ giúp “thân chủ” hoàn chỉnh một bộ hồ sơ “mới toanh” để vay lại. Cuối cùng, khi vay được tiền, “thân chủ” phải hoàn trả lại số tiền mà Cty dịch vụ đã ứng trước để trả nợ, tất nhiên, phải kèm theo khoản phí dịch vụ đã thỏa thuận.

Thời gian để hoàn tất “công đoạn” biến nợ xấu thành nợ trong hạn từ 1 đến 3 ngày, thậm chí hơn 1 tuần tùy theo hồ sơ có phức tạp hay không? Khi hỏi chi phí phải trả, cô trả lời là 0,5-0,7%/ngày trên số tiền đáo hạn kể từ ngày nhận hồ sơ. Số tiền mà anh A. đang nợ tại NHTM B khoảng 500 triệu đồng. Vì phải làm lại hồ sơ thế chấp nên thời gian hoàn tất là 7 ngày. Như vậy, với lãi suất 0,5%/ngày, anh A. mất 17,5 triệu đồng.

“Con ong” tín dụng trong “tay áo” Ngân Hàng?

Vấn đề đặt ra ở đây là có hay không bàn tay của CBTD đằng sau của các DN này? Về nguyên tắc, khi kết thúc một chu kỳ vay vốn, khách hàng phải thanh toán đầy đủ cả gốc và lãi vay. Trường hợp mất khả năng thanh toán, phương án sản xuất kinh doanh bị “bể”, nợ vay phát sinh quá hạn và khách hàng phải chấp nhận các chế tài tín dụng. Ai sẽ “bảo kê” cho việc vay lại nếu không có sự chấp thuận của CBTD trực tiếp quản lý món vay đó? Khoản phí dịch vụ mà người vay lại đã trả cho các dịch vụ sẽ được “phải không” như thế nào khi có sự “phù phép” của một vài CBTD? Hay chỉ một mình Cty dịch vụ đảo nợ hưởng trọn vẹn. Đó vẫn còn là những câu hỏi cho các cơ quan chức năng.

Một trong những điều kiện cơ bản để được vay vốn của các NHTM là khách hàng phải có khả năng tài chính đảm bảo trả nợ trong thời hạn cam kết và không có nợ xấu tại NHTM đã cho vay hoặc các NHTM khác. Tuy nhiên, những khách hàng vay lại thông qua các Cty dịch vụ này chủ yếu là những khách hàng mất khả năng tài chính. Đó là chưa nói lấy đâu ra có dự án đầu tư hoặc phương án kinh doanh, dịch vụ khả thi và có hiệu quả? Giả thuyết cho rằng, một người nào đó lập ra một DA đầu tư, phương án rất bài bản thì chẳng thể nào qua mắt được CBTD phụ trách món vay đó. Chỉ có CBTD chuyên quản hồ sơ tín dụng đó, chứ không thể ai khác, mới có thể nắm bắt được “đường đi, lối về” của một bộ hồ sơ vay vốn.

Hành vi cho vay lại để tất toán nợ xấu hoặc gọi là “đảo nợ” nhằm che giấu một khoản nợ xấu sẽ không bao giờ được thực hiện đối với các CBTD trung thực. Vì rằng, những “công đoạn” đó sẽ làm cho những người lãnh đạo các NHTM không thể nắm bắt được thực trạng nợ xấu của NH mình để có những giải pháp tín dụng đúng trong tương lai. Tỷ lệ nợ xấu của các NHTM Việt Nam đang ở mức nào? Một câu hỏi lớn và chưa có số liệu trả lời chính xác. Chính vì thế, sự minh bạch của một nền kinh tế bao giờ cũng phải đứng lên trên hết. Điều đó xuất phát từ thực trạng hôm nay, đó là từ những món nợ xấu được “chế biến” thành những món nợ lành mạnh thông qua các “chuyên gia” đáo hạn, giải chấp, gỡ nợ xấu NH. Các dịch vụ này đang mọc lên nhan nhản và nằm “bên cạnh” các NHTM.